بوستان سعدی

حکایت

حکایت کنند از بزرگان دین		حقیقت شناسان عین الیقین
که صاحبدلی بر پلنگی نشست		همی راند رهوار و ماری به دست
یکی گفتش: ای مرد راه خدای		بدین ره که رفتی مرا ره نمای
چه کردی که درنده رام تو شد		نگین سعادت به نام تو شد؟
بگفت ار پلنگم زبون است و مار		وگر پیل و کرکس، شگفتی مدار
تو هم گردن از حکم داور مپیچ		که گردن نپیچد ز حکم تو هیچ
چو حاکم به فرمان داور بود		خدایش نگهبان و یاور بود
محال است چون دوست دارد تو را		که در دست دشمن گذارد تو را
ره این است، روی از طریقت متاب		بنه گام و کامی که داری بیاب
نصیحت کسی سودمند آیدش		که گفتار سعدی پسند آیدش

بوستان سعدی

فی نعت سید المرسلین علیه الصلوة و السلام

کریم السجایا جمیل الشیم		نبی البرایا شفیع الامم
امام رسل، پیشوای سبیل		امین خدا، مهبط جبرئیل
شفیع الوری، خواجه بعث و نشر		امام الهدی، صدر دیوان حشر
کلیمی که چرخ فلک طور اوست		همه نورها پرتو نور اوست
یتیمی که ناکرده قرآن درست		کتب خانه‌ی چند ملت بشست
چو عزمش برآهخت شمشیر بیم		به معجز میان قمر زد دو نیم
چو صیتش در افواه دنیا فتاد		تزلزل در ایوان کسری فتاد
به لاقامت لات بشکست خرد		به اعزاز دین آب عزی ببرد
نه از لات و عزی برآورد گرد		که تورات و انجیل منسوخ کرد
شبی بر نشست از فلک برگذشت		به تمکین و جاه از ملک برگذشت
چنان گرم در تیه قربت براند		که در سدره جبریل از او بازماند
بدو گفت سالار بیت‌الحرام		که ای حامل وحی برتر خرام
چو در دوستی مخلصم یافتی		عنانم ز صحبت چرا تافتی؟
بگفتا فراتر مجالم نماند		بماندم که نیروی بالم نماند
اگر یک سر مو فراتر پرم		فروغ تجلی بسوزد پرم
نماند به عصیان کسی در گرو		که دارد چنین سیدی پیشرو
چه نعت پسندیده گویم تورا؟		علیک السلام ای نبی الوری
درود ملک بر روان تو باد		بر اصحاب و بر پیروان تو باد
نخستین ابوبکر پیر مرید		عمر، پنجه بر پیچ دیو مرید
خردمند عثمان شب زنده‌دار		چهارم علی، شاه دلدل سوار

بوستان سعدی

سر آغاز

به نام خدایی که جان آفرید		سخن گفتن اندر زبان آفرید
خداوند بخشنده‌ی دستگیر		کریم خطا بخش پوزش پذیر
عزیزی که هر کز درش سر بتافت		به هر در که شد هیچ عزت نیافت
سر پادشاهان گردن فراز		به درگاه او بر زمین نیاز
نه گردن کشان را بگیرد بفور		نه عذرآوران را براند بجور
وگر خشم گیرد به کردار زشت		چو بازآمدی ماجرا در نوشت
دو کونش یکی قطره در بحر علم		گنه بیند و پرده پوشد بحلم
اگر با پدر جنگ جوید کسی		پدر بی گمان خشم گیرد بسی
وگر خویش راضی نباشد ز خویش		چو بیگانگانش براند ز پیش
وگر بنده چابک نیاید به کار		عزیزش ندارد خداوندگار
وگر بر رفیقان نباشی شفیق		بفرسنگ بگریزد از تو رفیق
وگر ترک خدمت کند لشکری		شود شاه لشکرکش از وی بری
ولیکن خداوند بالا و پست		به عصیان در زرق بر کس نبست
ادیم زمین، سفره‌ی عام اوست		چه دشمن بر این خوان یغما، چه دوست
وگر بر جفا پیشه بشتافتی		که از دست قهرش امان یافتی؟
بری، ذاتش از تهمت ضد و جنس		غنی، ملکش از طاعت جن و انس
پرستار امرش همه چیز و کس		بنی آدم و مرغ و مور و مگس
چنان پهن‌خوان کرم گسترد		که سیمرغ در قاف قسمت خورد
مر او را رسد کبریا و منی		که ملکش قدیم است و ذاتش غنی
یکی را به سر برنهد تاج بخت		یکی را به خاک اندر آرد ز تخت

---